Chuyện ‘đầu cua tai nheo’ của một đường ống dầu

 Bản đồ minh họa đường đi của dầu Saudi cho xuất khẩu Mới hồi tháng 3-2020, khi [chiến tranh giá dầu với Nga nổ ra](https://cuoituan.tuoitre.vn/cuoc-chien-gia-dau-tay-doi-hay-tay- ba-1555095.htm "chiến tranh giá dầu với Nga nổ ra"), tập đoàn dầu khí nhà nước Saudi Aramco của Saudi Arabia thông báo sẽ tăng sản lượng dầu thô lên mức kỷ lục 12,3 triệu thùng/ngày kể từ 1 - 4 - 2020. Dẫu đó là một hành động mang tính biểu tượng nhưng thế lực của Saudi lúc ấy rất khác với bây giờ, khi mà sản lượng dầu thô sụp đổ mạnh: giảm 1,89 triệu thùng/ngày xuống còn trung bình 6,23 triệu thùng/ngày vào tháng 8-2026. Và chuyện còn lôi thôi sắp tới đây không chỉ là về dầu. Tất cả do cớ sự Houthi với lệnh cấm hàng hải và các cuộc tấn công leo thang nhằm vào hạ tầng ven biển Biển Đỏ của Saudi. ## **Sự thể ra đời của một đường ống** Tuy Saudi nằm giữa hai biển là Biển Đỏ phía Tây và [vịnh Ba Tư](https://tuoitre.vn/vinh-ba-tu.html "vịnh Ba Tư") ở phía Đông, phía Đông này này mới quan trọng với họ vì đây là nơi chứa các giếng dầu. Dầu được bơm lên từ các giếng cận biển ở miền Đông và mang ra các cảng để xuất đi qua ngả vịnh Ba Tư và [eo Hormuz ](https://tuoitre.vn/eo-bien-hormuz.html "eo Hormuz ")ra Ấn Độ Dương. Trước mặt Saudi, đi về hướng Đông là Iran, nhà nàng ở cạnh nhà tôi, cách nhau cái vịnh Ba Tư xanh rờn. Bên này hay bên kia Vịnh cũng thế, là nơi có nhiều giếng nhiều dầu và cùng dùng lối eo Hormuz ra đại dương. Cho đến năm 1979, sự thể lúc ấy tóm tắt như sau: Tây phương Anh Mỹ làm chủ khu vực, quyết định được sản xuất, quyết định cả việc lọc dầu tại chỗ hay là xuất, sở hữu phương tiện chuyên chở là tàu dầu, kiểm soát lối qua lại và ngay cả cách thanh lý, tức là chỉ có thể mua bán dầu bằng tiền đô la Mỹ. Đời lúc ấy đẹp như mơ, họ ngồi hát karaoke với vua Saudi và vua Iran, có các vương Kuwait, Qatar, UAE, Oman chạy qua chạy lại chuốc…dầu. Năm 1979, [các giáo sĩ Hồi giáo Iran](https://cuoituan.tuoitre.vn/iran-tu-mot- tam-khan-choang-dau-20220930113648163.htm "các giáo sĩ Hồi giáo Iran") lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế của Shah (tức 'vua') Pahlavi và giành lại tài nguyên quốc gia. Lợi dụng lúc hỗn mang, năm 1980 Iraq tràn quân sang xâm lăng Iran với sự ủng hộ của toàn khối Ả Rập, tất nhiên trong đó có Saudi - nhà tài trợ của Iraq, và của Anh Mỹ. Iran vào lúc đó vô cùng loạn lạc, không quân và hải quân - tức là các lực lượng kỹ thuật - thì mất sạch chuyên gia và mất tổ chức, họ giữ nước chủ yếu bằng dân quân từ thiếu niên đến bô lão, không có ai biết lái chiến hạm hay oanh tạc cơ. Nhưng Vịnh Ba Tư đã thấy sao sao vào lúc đó, hiểu là từ nay trở đi không ổn nữa rồi. Cổng chính ra vào là eo Hormuz có khả năng bị gây khó khăn trở ngại, lưu thông trong Vịnh có thể gặp bất trắc đe dọa. Saudi nghĩ ngay đến việc mở một lối ra Biển Đỏ. Và đó chính là đường ống dầu Đông Tây xây dựng vào giai đoạn 1981-1982. ## **Đường đi cồng kềnh của dầu Saudi** Đường gọi là[ East West Pipeline](https://tuoitre.vn/saudi-arabia-dong-duong- ong-dan-dau-huyet-mach-100260912161318261.htm " East West Pipeline") hay Petroline này dài 1200 km, nối khu sản xuất dầu Abqaiq ở mặt Đông với cảng Yanbu ở Biển Đỏ. Nó gồm 2 ống, đường kính ống 56 phân anh (142cm) dẫn dầu và 48 phân anh (123cm) dẫn khí đốt. Để vận chuyển, đường này cần 11 trạm bơm. Sa mạc coi vậy chứ không phải là bằng phẳng, có đồi lên đồi xuống trập trùng, trước khi đến cảng Yanbu còn phải vượt qua chân của rặng Asir trước khi dầu đổ xuống về phía biển. Số lượng dầu có thể qua đường ống này là 5 triệu thùng/ngày (công suất tiêu chuẩn, hiện đã đẩy lên 7 triệu khẩn cấp) và quãng 290.000 thùng khí đốt/ngày. Cảng Yanbu có tổng sức chứa quãng 24 -26 triệu thùng, nôm na mà nói, nếu coi kho dầu ở Yanbu như một bình xăng dự trữ trong nhà, khi nguồn cung chính (đường ống) bị cắt đột ngột, bình dự trữ này chỉ đủ dùng khoảng 5-7 ngày trước khi cạn sạch. * #### [Mỹ nói không 'đánh cắp' 65 tỉ thùng dầu của Venezuela](https://tuoitre.vn/my-noi-khong-danh-cap-65-ti-thung-dau-cua-venezuela-100260903131343969.htm) * #### [Mỹ sẽ kiểm soát 65 tỉ thùng dầu, Venezuela khẳng định vẫn giữ chủ quyền tài nguyên](https://tuoitre.vn/my-se-kiem-soat-65-ti-thung-dau-venezuela-khang-dinh-van-giu-chu-quyen-tai-nguyen-1002608301125538.htm) * #### [Mỹ đạt thỏa thuận kiểm soát 65 tỉ thùng dầu của Venezuela](https://tuoitre.vn/my-dat-thoa-thuan-kiem-soat-65-ti-thung-dau-cua-venezuela-100260829085525667.htm) Khi dầu đến, 2 triệu thùng theo ống sang các nhà máy lọc địa phương và 3 triệu thùng dầu thô ra biển lên các siêu tầu dầu VLCC trọng tải 200.000- 320.000 tấn. Mỗi chuyến tàu VLCC mang được 2 triệu thùng dầu thô, tức khoảng 270- 290.000 tấn, đi qua eo Bab el Mandeb ở Biển Đỏ ngon lành, trực chỉ Ấn Độ và Đông Á, qua eo Singapore đến Đài Loan, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc. Còn nếu xuất sang Âu châu thì sao? Một là có thể dùng tàu nhỏ hơn gọi là Suezmax (thuật ngữ chỉ tàu lớn nhất có thể qua kênh Suez ở trạng thái đầy tải, 200.000 tấn) và đi ngược lên phía Bắc qua kênh để ra [Địa Trung Hải](https://tuoitre.vn/dia-trung-hai.html "Địa Trung Hải"). Hai là tàu khủng VLCC, khi đến cảng [Ai cập](https://tuoitre.vn/ai-cap.html "Ai cập") là Ain Sukhna sẽ phải đổ bớt một phần dầu cho đỡ nặng để qua kênh được, tức là bơm một phần dầu qua đường ống SUMED tại Ain Sukhna, giúp tàu nhẹ bớt để qua kênh, sau đó nhận lại dầu (hoặc dầu được tàu khác chở tiếp) ở đầu bên kia tại Sidi Kerir trên Địa Trung Hải. Đây là nơi có đường ống tên Sumed chạy 320 km ra biển Địa Trung Hải với khả năng tối đa là 2,5 triệu thùng dầu/ngày. Tới đây, ta thấy một điểm tương đồng và một logic chiến lược quen quen, Cả hai lần, các anh bán dầu đều có cùng một cách phòng vệ rủi ro của việc tuyến hàng hải huyết mạch bị gián đoạn bằng cách xây "đường vòng" trên đất liền, gì thì gì cũng không để để bị trói cứng phụ thuộc vào một điểm nghẽn hàng hải duy nhất.  Toàn cảnh mỏ dầu của Aramco tại vùng sa mạc Empty Quarter, Shaybah, Saudi Arbia (Ảnh: Reuters) Tóm tắt lại, Saudi xuất dầu sang châu Á là tiện lợi nhất, nhanh và rẻ nhất là theo lối Vịnh Ba Tư/eo Hormuz rồi thênh thang gió lộng. Khi xuất sang Âu, thì theo đường ống dầu đến Yanbu tại Biển Đỏ rồi từ đó lên Bắc qua kênh Suez với đường ống dẫn Sumed. Cổng trước bị khóa thì cổng sau cũng bị chặn, vì sao? Lúc bình thường, eo Bab el Mandeb ở Biển Đỏ đối với Saudi không có tầm chiến lược. Nó quan trọng là vì nơi qua lại hàng các loại giữa Âu và Á, tới 25% của tàu container trên thế giới, chứ không phải là dầu Saudi. Nhưng khi cổng Hormuz bị khóa thì lối thoát sân sau của dầu Saudi cũng bị chặn. Chuyện đánh đường ống Petroline này đã có nhiều bận. Tháng 5-2019, đường ống tăng cường dự định 536 km mở rộng thêm, bị Houthi đánh và chưa phục hồi được, cho đến nay vẫn chưa hoạt động. Cũng 2019, vào tháng 9, Houthi đánh thẳng nhà máy lọc Abqaiq và giếng dầu Khurais khiến sản xuất Saudi mất trên 4 triệu thùng dầu mỗi ngày và mất nhiều tuần mới khôi phục được. Sang tháng 4-2026,_Reuters_ đưa tin vụ tấn công gây hư hại một phần nhà máy SATORP (Jubail, liên kết với Pháp) làm sụt giảm công suất 600.000 thùng/ngày. Bộ Năng lượng Saudi Arabia (qua thông tấn xã SPA) bảo chẳng sao hết, dù thừa nhận việc gián đoạn sản lượng và giảm công suất, nhưng tháng 6-2026, TGĐ Total Energies điều trần trước ủy ban kinh tế của Hạ viện Pháp cho biết sẽ không phục hồi hoàn toàn cho đến năm 2027, _finance.yahoo.com_ đưa tin. Mới đây, vào 13-9, UAV lần này từ Iraq đánh các trạm bơm trên đường ống và Saudi ngày 22-9 cho biết đã mở lại được. Nhưng khả năng mở lại không có nghĩa là ngăn chặn được các đợt đánh tới. Chính quyền Saudi đã yêu cầu chính phủ Iraq điều tra sự việc nhưng bản thân chánh quyền Iraq còn chẳng kiểm soát được tất cả các phe võ trang, thậm chí còn phải đi dây thận trọng giữa các phe phái thân/chống Iran để giữ thăng bằng và ổn định quốc gia.  Hình ảnh vệ tinh do Vantor công bố cho thấy một trạm bơm nằm dọc tuyến đường ống dẫn dầu Đông-Tây của Saudi Arabia tại al-Mesabaah, phía đông nam Medina, ngày 13-9-2026 (Ảnh: AFP) ## **Sự đời giờ rất khác** Như vậy là tránh vỏ dưa lại gặp vỏ dừa. Hồi đường ống này được xây dựng (1981-1982) thì đời chưa có UAV, chưa có drone không người lái và cũng chẳng có tên lửa rẻ tiền. Petroline cách biên giới Iraq một khoảng cách an toàn là 500km, cách biên giới Yemen là 600km. Biệt kích đặc công địch ngày trước có lẽ phải mất 5-7 ngày phi lạc đà mới tới, nhưng ngày nay chỉ còn cách có vài ba giờ UAV. Chưa kể hệ thống phòng không che chở các giếng dầu, các thành phố, các căn cứ Saudi… còn chưa hữu hiệu, làm sao che được thêm 11 trạm bơm dầu. Ngoài việc đánh Petroline - đường vận chuyển, Houthi lại có khả năng đánh thẳng giếng dầu Abqaiq là đầu ra, đánh cảng Yanbu là đầu đến như vào ngày 24 - 8. Đây có nghĩa là hướng Bắc dùng kênh Suez hay đường ống Ai Cập cũng không còn là giải pháp 100% an toàn. Dù có sử dụng được thì các hãng bảo hiểm cũng tăng tiền bảo hiểm các chuyến tàu vì nghề của họ vốn dĩ là 'biết đâu được'. Khả năng gây hại của Houthi thì cao tới đâu? Năm 2023, hải quân Anh và Mỹ đến Biển Đỏ để bảo vệ lưu thông. Năm 2025, Mỹ mang 2 mẫu hạm Harry Truman và Carl Vinson đến khu vực. Hai tàu này thực hiện 23.000 phi vụ, oanh kích chí ít là 1000 mục tiêu Houthi. Việc hùng hổ bay qua bay lại đánh bom này rốt cuộc dẫn đến thảo thuận Mỹ-Houthi năm 2025, theo đó Houthi chỉ chặn tàu Saudi và Israel chứ không chặn các tàu khác. Khi thái tử MBS yêu cầu Mỹ ném bom chặn đường tiến của Houthi ra Biển Đỏ thì TT Trump từ chối, viện đó là chuyện riêng của hai người, không dính gì đến tôi. Mỹ không có dư mẫu hạm nhiều đến thế và tuy hai biển này chỉ cách nhau có trên ngàn cây số, Hoa Kỳ không canh được cả 2 eo, một eo 'đắp chăn bông' thì eo kia phải chịu cảnh 'lạnh lùng'. ## **Thù muôn đời muôn kiếp khó tan** Cho đến giờ Iran chưa đánh Saudi, mà chỉ đánh quân Hoa Kỳ đang đồn trú tại các căn cứ quân sự Saudi. Iran cũng chưa hề trực tiếp đánh các cơ sở hạ tầng kinh tế của Saudi như trường bay dân sự, giếng dầu, đường ống, nhà máy lọc v.v. Đây là điều Iran còn để đợi, ngộ nhỡ chiến tranh có leo thang thì họ còn trả đũa. Nhưng chính Houthi, với khả năng vũ khí đạn đạo, tên lửa, UAV… chỉ bằng 1/10 hay 1/100 của Iran, lại là phía đã đánh tanh bành tai hại được các cơ sở hạ tầng trên. Xung đột Houthi-Saudi là một xung đột khác biệt với chiến tranh hiện nay giữa Mỹ/Israel và Iran. Houthi có vấn đề lãnh thổ lịch sử với Saudi từ khi nhà Saud dựng nước năm 1932 và chiếm lãnh 3 tỉnh miền Bắc của Yemen năm 1934. Sang thế kỷ 21, năm 2015, Saudi dẫn đầu liên minh 9 nước can thiệp vào nội chiến Nam-Bắc Yemen nhưng không thành công và đưa đến ngưng bắn tạm thời năm 2022. Houthi không phải là một tay sai thuần túy của Iran, hai bên cùng chia sẻ một số mục tiêu và quyền lợi tối thiểu, không trùng hợp hoàn toàn. Ta có thể coi là nhờ có chiến tranh Mỹ-Iran mới tạo cho Houthi cơ hội kiểm soát eo Bab el Mandeb và chốt lối ra vào này ở Biển Đỏ. Diễn biến này tất nhiên có lợi cho Iran, vì họ đang kiểm soát ngõ Hormuz và gây thiệt thòi nặng nề cho đồng minh quan trọng của Mỹ là Saudi. Nó cũng cho thấy là nếu Houthi có khả năng gây rối như vậy thì Iran lên tiếng sẽ gây thiệt hại gấp 10 và kéo theo sự sụp đổ của nhà Saud. Vương quốc này do đường gươm của một lãnh chúa sa mạc lập nên 1927 và kiểm soát toàn bộ cái gọi là Saudi ngày nay vào năm 1932. Tất cả các chế độ quân chủ vùng Vịnh còn lại đều do Anh quốc dựng lên khi giải thực dân và thoải mái trao cho cướp biển ở đây hay chúa cồn cát ở nơi kia trong khu vực. Nó tồn tại nhờ sự chống lưng quân sự của đế quốc Tây phương và tiền bạc từ dầu hỏa phân phát vung vãi cho thần dân. Nhưng Tây phương vào năm 1979 đã đánh mất ảnh hưởng hoàn toàn trên nước lớn nhất trong khu vực là Iran. Mà ngoài dầu hỏa, đây còn là nước có dân số nhiều, lãnh thổ rộng, kỹ thuật cao, văn hóa lớn và bề dày lịch sử. Tóm lại là một ca khó. Nhắc để so sánh, Saudi mới hiện hữu từ năm 1932, Kuwait từ năm 1961 và UAE từ năm 1971, trong khi Đại đế Cyrus đã thành lập đế quốc Ba Tư - tiền thân của Iran - từ tận thuở vài trăm năm trước Công nguyên. Nếu nay không đánh đổ được nó, số phận của nước lớn thứ nhì là Saudi cùng các tiểu quốc trong vùng Vịnh sẽ lâm vào thế ngàn cân treo sợi tóc. Và chuyện dầu mỏ do vậy hẳn cũng còn lắm điêu linh gập ghềnh. [](https://tuoitre.vn/kinh- te-iran-bat-dau-ngam-don-trung-phat-va-phong-toa-cua- my-100260904171855442.htm)[Kinh tế Iran bắt đầu 'ngấm đòn' trừng phạt và phong tỏa của Mỹ](https://tuoitre.vn/kinh-te-iran-bat-dau-ngam-don-trung-phat-va- phong-toa-cua-my-100260904171855442.htm) Mỹ đang siết nguồn thu từ dầu mỏ và các kênh né trừng phạt của Iran, khiến sức ép lên nền kinh tế nước này ngày càng lớn và lan rộng tới đời sống người dân. [SÁNG ÁNH](javascript:; "SÁNG ÁNH")