Xây dựng vùng trồng cà phê tái sinh ở Tây Nguyên

# Xây dựng vùng trồng cà phê tái sinh ở Tây Nguyên Chương trình mới đặt mục tiêu tiếp cận 75.000 nông dân, giúp 70% hộ áp dụng canh tác tái sinh, giảm 240.000 tấn CO2 và tăng 15% thu nhập tại các vùng trồng cà phê ở Tây Nguyên. Chiều 11/8, tại diễn đàn đối thoại Việt Nam - Uganda về phát triển cà phê bền vững trong khuôn khổ hợp tác Nam - Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, Bộ Nông nghiệp, Chăn nuôi và Thủy sản Uganda và Tổ chức IDH công bố khởi động Chương trình Cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu (RCP) tại Việt Nam. Chương trình tập trung tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và Gia Lai, hướng tới xây dựng vùng cung ứng Robusta tái sinh, có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và truy xuất nguồn gốc. Trong bốn năm tới, chương trình đặt mục tiêu tiếp cận khoảng 75.000 nông dân, trong đó 70% nông hộ áp dụng các thực hành nông nghiệp tái sinh. Các hoạt động được kỳ vọng giảm khoảng 240.000 tấn CO2 và tăng 15% thu nhập cho nông dân. Kết quả được đo lường, báo cáo và thẩm định thông qua hệ thống MRV, kết hợp truy xuất nguồn gốc và đồng công bố kết quả.  Cà phê ở Gia Lai chết cháy do nắng hạn năm 2024. Ảnh: _Đức Hoá_ Việt Nam hiện có khoảng 781.000 ha cà phê, trong đó Tây Nguyên chiếm 88%, tương đương khoảng 684.000 ha. Năm 2025, sản lượng cà phê đạt 2,19 triệu tấn, kim ngạch xuất khẩu 8,9 tỷ USD, tăng 3,2 lần so với năm 2015. EU và Mỹ chiếm 46,4% thị trường xuất khẩu cà phê Việt Nam. Quy mô sản xuất lớn khiến yêu cầu về môi trường, phát thải và truy xuất nguồn gốc ngày càng tác động trực tiếp đến ngành. Khoảng 40-50% cà phê Việt Nam hiện được sản xuất theo các tiêu chuẩn, chứng nhận như 4C, Rainforest, Fairtrade và Organic; việc xây dựng mã số vùng trồng cũng đang được triển khai. Theo IDH, sản xuất cà phê tại Việt Nam phát thải khoảng 3,5 tấn CO2 tương đương trên mỗi tấn cà phê, chủ yếu do phương thức sản xuất thâm dụng đầu vào. Trên thế giới, 20-50% diện tích phù hợp trồng cà phê có thể bị mất vào năm 2050 nếu ngành không chuyển đổi theo hướng thích ứng và tái tạo. Các giải pháp được chương trình đề xuất gồm sử dụng đầu vào bền vững, nông lâm kết hợp, xen canh, cải tạo đất, tưới tiết kiệm, bảo vệ rừng và nguồn nước. IDH cho rằng sản xuất tái sinh có thể giúp tăng năng suất 15-100%, khả năng chống chịu 10-40% và lợi nhuận 36-100%. Việc chuyển đổi cũng nhằm đáp ứng các yêu cầu của thị trường xuất khẩu, trong đó có Quy định chống mất rừng (EUDR) và Chỉ thị Thẩm định trách nhiệm bền vững doanh nghiệp (CS3D) của Liên minh châu Âu. Ngành cà phê Việt Nam hiện vẫn đối mặt tình trạng diện tích già cỗi tăng, sản xuất nông hộ chiếm chủ đạo, vai trò của hợp tác xã còn hạn chế, liên kết sản xuất chưa chặt chẽ và thiếu vốn đầu tư phát triển. Cùng ngày, Việt Nam và Uganda lần đầu thiết lập kế hoạch hành động chung về phát triển cà phê bền vững trong khuôn khổ hợp tác Nam - Nam. Kế hoạch được ký giữa Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, Cục Cà phê thuộc Bộ Nông nghiệp, Chăn nuôi và Thủy sản Uganda và IDH, kế thừa Biên bản ghi nhớ hợp tác nông nghiệp song phương năm 2019. Hai bên sẽ trao đổi chính sách, kỹ thuật, kinh nghiệm phát triển cà phê, cải cách thị trường, kết nối doanh nghiệp và huy động nguồn lực. Các hoạt động được triển khai thông qua Chương trình Cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu từ tháng 9/2026 đến năm 2030. TS Phạm Ngọc Mậu, Vụ phó Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết Việt Nam đã có gần bốn thập kỷ xây dựng ngành cà phê và trở thành một trong những nước sản xuất, xuất khẩu hàng đầu thế giới. Hợp tác với Uganda sẽ tạo cơ hội để hai bên chia sẻ kinh nghiệm, kết hợp thế mạnh nhằm đảm bảo nguồn cung cà phê bền vững và có khả năng chống chịu cho thị trường toàn cầu. **Gia Chính**