Nhịn ăn trên 20 tiếng 'đốt mỡ', bác sĩ cảnh báo nguy hiểm

# Nhịn ăn trên 20 tiếng 'đốt mỡ', bác sĩ cảnh báo nguy hiểm Thủy, 25 tuổi, vịn tay vào mép bàn, đếm vài giây cho căn phòng thôi nghiêng. Cô gái này vừa đứng lên khỏi ghế quá nhanh, sau khoảng 20 tiếng không nạp gì ngoài một cốc cà phê. Buổi sáng, cô còn ép mình đọc email, đọc xong lại quên mình vừa đọc gì. Đến gần trưa, khi đồng nghiệp gọi đồ ăn, bụng cô cồn cào, người bồn chồn, và cô tự nhắc mình cố thêm vài tiếng nữa. Đến chiều, mắt Thủy mờ đi trước màn hình máy tính, người bủn rủn. Cô phải nhờ đồng nghiệp đỡ, đưa vào viện khám. Bác sĩ xác định người phụ nữ hạ đường huyết, phải xử trí và theo dõi y tế. Hạ đường huyết nghĩa là lượng glucose trong máu tụt xuống dưới ngưỡng an toàn, thường quanh 70 mg/dL, khiến não thiếu nhiên liệu và sinh ra hoa mắt, vã mồ hôi, run tay, lú lẫn, nặng hơn thì mất ý thức. Thủy bắt đầu chế độ giảm béo 16/8, nhịn 16 tiếng và ăn trong 8 tiếng, sau khi xem những video "before after" giảm cân trên mạng xã hội. Cân nặng nhích xuống, cô đẩy mốc lên 18, rồi 20-22 tiếng, tin rằng thời gian nhịn dài thêm sẽ đốt thêm mỡ. Những dòng bình luận kiểu "muốn đẹp thì phải chịu đói" thuyết phục cô rằng "cơn đói thuộc về cái giá phải trả". Tương tự, Hùng, 29 tuổi, nhịn từ 20h tối đến 17h chiều hôm sau, tức 21-22 tiếng, chỉ uống nước lọc, cà phê đen hoặc đồ uống không calo vì nghĩ chúng không phá vỡ quá trình đốt mỡ. Tuần đầu, vòng bụng tụt nhanh, chàng trai phấn khích. Những ngày sau, tay chân Hùng bủn rủn, đầu choáng khi đứng lên. Một lần ở công ty, anh hoa mắt, cảm giác sắp ngất, được đồng nghiệp đưa vào bệnh viện. Bác sĩ chẩn đoán chàng trai bị hạ đường huyết kèm kiệt sức, phải truyền dịch.  Một thực đơn trong chế độ ăn giảm cân. Ảnh _Bác sĩ cung cấp_ Trên các nền tảng số, trào lưu "ăn một bữa mỗi ngày" (OMAD) và các biến thể nhịn ăn gián đoạn khắc nghiệt như khung giờ 20:4 hay 23:1 đang thu hút hàng triệu lượt xem. Nhiều người trẻ coi sự chịu đựng cơn đói kéo dài là thước đo của tính kỷ luật và ý chí cá nhân. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng chỉ ra rằng việc nhịn ăn kéo dài trên 20 tiếng liên tục làm tăng vọt nồng độ hormone ghrelin gây cảm giác đói dữ dội, đồng thời khiến hơn 60% người thực hiện gặp các tác dụng phụ nghiêm trọng như đau đầu, kiệt sức, thay đổi tâm trạng thất thường và choáng váng do tụt đường huyết. Ghrelin là hormone do dạ dày tiết ra để báo hiệu cơn đói, tăng lên khi bụng rỗng lâu và giữ mức cao một thời gian sau đó, lý giải vì sao người nhịn dài ngày hay ăn bù. PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, đánh giá chế độ 16:8 khả thi và phổ biến hơn cả. Ngược lại, 23:1 và 20:4 đẩy thời gian nhịn quá dài, lượng ăn quá ít, đe dọa sức khỏe nếu duy trì lâu dài. Cơ chế hỏng hóc bắt đầu từ đường tiêu hóa. Bụng rỗng quá lâu kéo theo cơn thèm ăn mất kiểm soát, người ta nạp dồn vào giờ ăn, axit dạ dày tiết rối loạn, nhu động ruột lệch nhịp, dạ dày tổn thương, khả năng tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất suy giảm. Tiếp đến đến là suy dinh dưỡng và thiếu máu. Bỏ đói cơ thể lâu ngày còn làm teo khối cơ, giảm sức cơ, và kéo hệ xương xuống theo nếu khẩu phần thiếu vitamin D cùng canxi. Song hành là hạ đường huyết, với biểu hiện mất tập trung, mệt mỏi, suy nhược. Người lao động chân tay hay trí óc đều tụt hiệu suất. Bác sĩ Phan Thái Tân, tốt nghiệp Đại học Y Dược TP HCM và Học viện Dinh dưỡng tích hợp IIN của Mỹ, xác nhận nhiều nghiên cứu ghi nhận OMAD giúp giảm cân, nhưng nhấn mạnh cái giá đi kèm. Kiểu ăn này hà khắc, khó theo, bỏ đói cơ thể gần trọn một ngày sẽ kéo về các phản ứng sinh lý tiêu cực. Bác sĩ Tân đặt ra ngưỡng cụ thể: mỗi ngày cần tối thiểu 1.000 đến 1.200 kcal để giữ sức khỏe, dưới mức đó phải có nhân viên y tế giám sát và không nên tự thực hiện ở nhà. Ăn dồn quá nhiều trong thời gian ngắn thì hệ tiêu hóa quá tải, về lâu dài cảm giác no đến chậm hơn, người ta phải ăn nhiều hơn mới thấy đủ. Chiều ngược lại cũng bất lợi. Đói kéo dài đẩy hormone ghrelin tiết mạnh, sinh kiệt sức, hạ đường huyết, buồn nôn, chóng mặt, cáu gắt, táo bón. Thiếu vitamin và khoáng chất còn để dấu lên ngoại hình bằng da xỉn màu, tóc xơ rối, kèm buồn ngủ và mất tập trung. Nguyên tắc khoa học duy nhất để giảm cân bền vững vẫn là duy trì mức thâm hụt calo hợp lý kết hợp tỷ lệ cân bằng giữa đạm, chất béo lành mạnh và tinh bột phức hợp cùng chế độ vận động thể lực đều đặn. Đối với những người muốn áp dụng nhịn ăn gián đoạn, giới chuyên môn khuyến cáo chỉ nên bắt đầu từ các khung giờ an toàn như 12:12 hoặc 16:8, tuyệt đối tránh xa các hình thức nhịn đói cực đoan, đặc biệt với người có bệnh lý nền đái tháo đường, rối loạn tuyến giáp hoặc tiền sử rối loạn ăn uống. Lắng nghe tín hiệu sinh học của cơ thể luôn là nguyên tắc bất di bất dịch, bởi như bài học đắt giá từ cơn ngất xỉu của Thủy trên sàn văn phòng. "Biến chứng suy kiệt thể xác chưa bao giờ là bằng chứng cho một lối sống lành mạnh", bác sĩ Tân nói. **Thúy Quỳnh**